EKONOMI VE YATIRIM

BALIKESIR EKONOMISI

Öncelikle belirtilmesi gereken, en son 2013 yılında açıklanan veriye göre Balıkesir geleceklerinden en umutlu olan insanların yaşadığı ildir[1].



Bunun yanında, yaşanabilir iller sıralamasında Balıkesir, 7. sıradadır[2]. Dahası, Türkiye gayri safi yurt içi hasılasının %1,3’ünü üreten Balıkesir, ürettiği ekonomiyle iller sıralamasında, Türkiye’nin 14. büyük ekonomisidir[3]. Bu verilere Balıkesir, henüz ekonomik potansiyelinin oldukça altındayken ulaşmıştır. 2014 yılı verilerine göre, Balıkesir 26.102 milyon TL gayrisafi yurtiçi hasıla üretmiş olup Balıkesir’de kişi başına düşen GSYH ise 10.150 dolar seviyesinde gerçekleşmiştir.

 

Balıkesir ekonomisinin en önemli üç özelliği vardır. Birincisi, üretilen ekonomik değer tek bir sektörden ibaret değildir. Balıkesir’de tarım ve hayvancılık, sanayi, turizm, madencilik, yenilenebilir enerji, lojistik gibi pek çok sektörde ekonomik faaliyet gerçekleştirilmektedir. Balıkesir’in birçok alanda ekonomik faaliyette bulunması, Balıkesir’in coğrafyasının Balıkesir’e altın tepsi içinde sunduğu önemli bir özelliğidir.

 

İkincisi, üretilen ekonomi birçok ilde olduğu gibi tek bir merkezli olmayıp ilin geneline dengeli bir şekilde dağılmıştır. Bu bağlamda, Balıkesir ilinde ekonomik olarak üç alt bölge ortaya çıkmıştır: Merkez yöresi, Körfez yöresi ve Güney Marmara yöresi. Ancak söz konusu yöreler birbiriyle rakip değil, birbirinin tamamlayıcısıdır. Zira, Güney Marmara yöresi ağır sanayi merkezi, Balıkesir ve çevresi tarıma dayalı sanayi merkezi, Körfez bölgesi ise turizm merkezi olarak ön plana çıkmaktadır.

 

Üçüncüsü, Balıkesir üç büyük metropolün ortasında yer aldığı için metropollerin “manavı” ve “mandırası” olma rolünü üstlenmiş, buna bağlı olarak tarım ve hayvancılık ile tarıma dayalı sanayi alanında uzmanlaşmıştır. Zira, Balıkesir ilinde üretilen ekonomik katma değer içerisinde tarım ve hayvancılık sektörünün payının Türkiye genelinin oldukça üzerinde olduğu, sanayinin payının ise Türkiye ortalamasının altında olduğu görülmektedir. Dahası sanayinin içeriğine bakıldığında ise, tarıma dayalı gıda sanayi sektörü öne çıkmaktadır. Öyle ki, 2014 yılı Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı verilerine göre, Balıkesir’de 407 adet gıda sektöründe faaliyet gösteren sanayi kuruluşu bulunmaktadır[4]. Balıkesir’in başta sanayi olmak üzere turizm, madencilik, yenilenebilir enerji, lojistik alanlarında sahip olduğu potansiyelini, tarım ve hayvancılık alanında sahip olduğu rekabet üstünlüğünü dışlamadan aynı anda dengeli bir şekilde katma değere dönüştürmesi, ekonomik açıdan Balıkesir’i Türkiye’nin önde gelen kentlerinden biri yapması muhtemeldir.

 

Türkiye’nin en büyük 500 sanayi kuruluşu içine Balıkesir il genelinden yılda ortalama bir kısmı tarıma dayalı olmak üzere 25 firma girdiği görülmektedir[5]. Bu; küçümsenemeyecek bir rakamdır. Dahası, günümüzde artık başta İstanbul olmak üzere Bursa ve İzmir’deki sanayi, doygunluk noktasına ulaşmış; Balıkesir sanayileşme konusunda yeni odak haline gelmeye başlamıştır. Bunun yanında Balıkesir coğrafi olarak ulaşım ağlarının kesiştiği noktada yer almakta, Balıkesir önemli kamusal alt yatırımların merkezinde kalmaktadır. Gebze-Orhangazi-İzmir otoyolu projesinin ve Kınalı-Tekirdağ-Çanakkale-Savaştepe otoyolu projesinin hayata geçmesiyle ulaşım maliyetlerinin azalması; Balıkesir’in cazibesini daha da arttırması beklenmektedir. Balıkesir Gökköy Lojistik Köyü’nün önemli bir yük toplama ve aktarma merkezi olarak konumlandırılmasıyla, lojistik köyün Balıkesir’in sanayileşmesinde önemli bir rol oynaması beklenmektedir. Çünkü Gökköy Lojistik Köyü, yüklenen ürünlerin Avrupa ve Orta Asya’ya kadar kesintisiz iletimi imkânını sunmaktadır. Gökköy Lojistik köyü, Balıkesir açısından lojistik maliyetlerin düşmesi, ulaşım süresinin azalması ve Balıkesir ihracat hacminin artması anlamına gelmektedir.

 

Balıkesir ili, 600 milyon dolarlık ihracat rakamına sahiptir[6]. En çok ihracat yapılan fasıllar; et, elektrikli cihazlar, dokunmuş eşyalar, süt ürünleri, makinalar, balık, demir ve çelikten eşya fasıllarıdır. Balıkesir ihracat rakamlarını arttırmak için Güney Marmara yöresinde büyük bir sanayi alanı oluşturmayı planlamıştır. Balıkesir, ihracatta henüz potansiyelinin altında kalmaktadır. Rekabet üstünlüğünün olduğu ve Balıkesir’in petrolü olarak nitelendirilen zeytinyağı, süt ve süt ürünleri ile kanatlı sektöründe ihracatının artması için söz konusu sektörlerin desteklenmesi; Balıkesir’de hayvancılığın daha da gelişimi için, işletme ölçeklerinin büyütülmesi ve meraların ıslah edilmesi gerekmektedir.

 

Balıkesir ekonomisi içerisinde yenilenebilir enerji sektörünün önemi giderek artmaktadır. İleri teknolojili sektörlerden başta rüzgar enerjisi olmak üzere yenilenebilir enerji sektöründe atılan adımlar ve yenilenebilir enerji sektörünün gelişmeye başlaması, Balıkesir ekonomisinin yüksek katma değer yaratmasının önünü açmaktadır. Zira, Türkiye Rüzgar Enerjisi Birliği 2015 verilerine göre, Türkiye’de 3762,10 MWh olan rüzgar enerjisi kurulu gücünün 818,25 MWh’nı Balıkesir üretmiştir. Balıkesir, bu rakamla Türkiye 1.sidir. Balıkesir’in rüzgar enerjisine dayalı sanayi ve rüzgar enerjisine dayalı hizmetler sektöründe en önemli merkezlerden biri olması beklenmektedir.

 

Uzmanlara göre, Balıkesir biyoçeşitlilik nedeniyle yüksek katma değer getirme özelliğine sahip ilaç sektörü ve yaşlanan nüfus nedeniyle yine yüksek katma değer getirme özelliğine sahip medikal elektronik sanayi alanlarında atılımlara ev sahipliği yapabilir.

 

Bitkisel Üretim

 

Üç büyük metropol arasında geniş verimli topraklara sahip Balıkesir’de işlenmiş tarım arazisi 2015 yılında 4.131.739 dekar (413.173 hektar) olup tarım nüfusun büyükçe bir kısmını istihdam etmektedir. Balıkesir’de 2015 yılında 2.226.091 ton tahıl ve diğer bitkisel ürün üretimi, 829.937 ton sebze üretimi, 155.715 ton meyve üretimi gerçekleşmiştir. Kent hemen her çeşit tarımsal ürünün yetiştirilebildiği nadir kentlerdendir. İl ekonomisinde önemli yer tutan zeytinlikler toplam 82.069 hektardır (Toplam işlenen tarım alanının %19’una tekabül etmektedir). 2013 yılı Balıkesir Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü verilerine göre, Balıkesir’de 5 hektarın altında arazi büyüklüğüne sahip tarım işletmeleri, tüm tarım işletmelerinin %50’sinden fazlasını oluşturmaktadır.

 

Tablo. Balıkesir Tarım Arazileri (2015) (Dekar)

Toplam Alan

Tahıllar ve Diğer Bitkisel Ürünlerin Alanı

Sebze Bahçeleri Alanı

Meyveler, İçecek ve Baharat Bitkileri Alanı

Süs Bitkileri Alanı

 
 
 

Ekilen Alan

Nadas

 

4.131.739

2.711.803

191.066

285.993

942.383

494

 

Kaynak: TÜİK

 

2015 yılı verilerine göre Balıkesir’de 39,479 traktör, 264 biçerdöver, 245,245 diğer alet ve makine bulunmaktadır. Balıkesir’in petrolü olarak nitelendirilen zeytincilik sektöründe 2015 yılı verilerine göre, yağlık zeytinde 61.289 ton üretim gerçekleşmiştir. Sofralık zeytinde ise 16.183 tonluk üretim yapılmıştır. En son 2013 yılında yayınlanan TÜİK Seçilmiş Göstergelerle Balıkesir adlı çalışmada Balıkesir’in bitkisel üretim değeri ile diğer illerin bitkisel üretim değerleri karşılaştırılmıştır. Buna göre, 2013 yılında Balıkesir’in toplam bitkisel üretim değeri 1.674 milyon TL olarak tespit edilmiş ve iller sıralamasında 17. sırada olduğu saptanmıştır.

 

En son 2013 yılında yayınlanan TÜİK Seçilmiş Göstergelerle Balıkesir adlı çalışmasında yer alan ve 2013 yılı bitkisel üretim istatistiklerinden elde edilen Türkiye üretim payı sıralamasına göre, iller arasında Balıkesir buğday ve çavdarda 1., arpa, bakla (hayvan yemi) ve yulafta 2., silajlık mısır, hasıl mısır ve çeltikte 3. sıradadır. Yine Balıkesir; 2013 yılı Türkiye sebze üretimi sıralamasında iller arasında maydanoz, bamya ve kuşkonmazda 2. bakla, kırmızı pancar ve dereotunda 3. salçalık domates, turp ve salatalıkta 4. sıradadır. Balıkesir; 2013 yılı meyve, içecek ve baharat bitkileri sıralamasında iller arasında şeftali ve süpürge otunda 2. satsuma mandalina, nektarin şeftali, kızılcık ve incirde 6. sıradadır. Yağlık zeytinde 7. sofralık zeytinde 9. sıradadır.

 

Balıkesir’de organik tarımla uğraşan çiftçi sayısı, üretim alanı ve organik tarım üretimi yıllar itibariyle artış göstermekte 23 ayrı ürün organik olarak üretilmektedir. En son 2013 yılında yayınlanan TÜİK Seçilmiş Göstergelerle Balıkesir adlı çalışmaya göre, 2013 yılında Türkiye organik tarım üretimi içinde Balıkesir’in payı %0,2 olup 3639 tondur. 2013 yılı verilerine göre 117 çiftçi organik tarım yapmakta olup 3639 ton bitkisel üretim gerçekleştirmiştir. Balıkesir’de organik tarımı yapılan başlıca zirai ürünler domates, buğday ve zeytindir.

 

TÜİK’in resmi sitesinden alınan verilere göre, Balıkesir’de yıllara göre örtüaltı üretim yıllar itibariyle artış göstermektedir. 2009 yılında 5986 ton, 2015 yılında 8216 tona yükselmiştir. 2014 yılında ekilen alan ise 988 dekar iken 2015 yılında 1038 dekara yükselmiştir. İlimizde örtüaltı süs bitkisi üretimi de yapılmaktadır. 2015 yılı verilerine göre 60.200 m2 alanda 1.019.700 adet süs bitkisi üretilmiştir. Örtüaltı üretimi yapılan sebzeler üretim miktarı sırasına göre salatalık, marul ve domates olup Balıkesir merkez, Susurluk ve Burhaniye’de yoğunlaşmaktadır. İlimizde örtüaltı meyve üretimi yapılmamaktadır. Jeotermal kaynak bakımından zengin olan Balıkesir, jeotermal kaynaklarını seraların ısıtılmasında kullanarak, örtüaltı üretimini arttırma potansiyeline sahiptir.

 

Hayvancılık

 

Balıkesir hayvan varlığıyla gerekse hayvansal ürün üretimiyle Türkiye ekonomisinin önemli illerinin başında gelmektedir. En son 2013 yılında yayınlanan TÜİK Seçilmiş Göstergelerle Balıkesir adlı çalışmada Balıkesir’in canlı hayvan değeri ile diğer illerin canlı hayvan değerleri karşılaştırılmıştır. Buna göre, 2013 yılında Balıkesir’in toplam canlı hayvan değeri 2.479 milyon TL olarak tespit edilmiş ve iller sıralamasında 2. sırada olduğu saptanmıştır. Buna göre, Balıkesir, 2013 verilerine göre 2.479 milyon TL değerindeki canlı hayvan varlığıyla il sıralamasında Konya’dan sonra 2. konumdadır. Balıkesir’i İzmir, Erzurum, Van takip etmektedir. İlde, hayvansal üretim değerleri yıldan yıla artış göstermektedir.

 

2013 yılı verilerine göre, Türkiye beyaz et üretiminin %13,38’i, peynir üretiminin %21,14’ü; yumurta üretiminin %7,5’i; kırmızı et üretiminin %5,6’sı; tereyağı üretiminin %15,29’u; bal üretiminin %2,73’ü; inek sütü üretiminin %4,28’i Balıkesir’de gerçekleştirilmiştir.

 

TÜİK (2013) verilerine göre, Balıkesir 750 bin ton süt üretimi ile Türkiye 3.südür. Bu verilerle Balıkesir’e Türkiye’nin mandırası nitelemesi yapılabilir. Balıkesir, beyaz et ve kırmızı et üretiminde de ilk sıralarda yer almaktadır Balıkesir’in en son 2010 yılında hesaplanan hayvansal ürün değeri ise verilere göre toplam 2.473 milyon TL’dir ve Türkiye geneli hayvansal ürün değerinin %6,5’una tekabül etmektedir.

 

2015 yılı verilerine göre, Türkiye’deki sığır varlığının %3,7’si Balıkesir’de bulunmaktadır. Balıkesir’in sığır varlığının %76,13’ü yüksek verimli kültür ırkındandır ve yörede süt sığırcılığı hakimdir. Altıeylül, Karesi, Bigadiç, İvrindi ve Gönen süt sığırcılığında önde gelen ilçelerdir. TÜİK’in en son 2013 yılında yapmış olduğu iller sıralamasına göre, 81 il içinde Balıkesir, sığır sayısında 2. sırada yer almaktadır. Yine Balıkesir’de 2015 yılı verilerine göre, 3622 manda bulunmakta olup Türkiye geneli (Manda sayısı 133766)  içinde payı %2,7’dir.

 

2015 yılı verilerine göre, Türkiye’deki küçükbaş hayvan varlığının %2,38’i Balıkesir’de bulunmaktadır. Karesi, Altıeylül, İvrindi, Sındırgı, Dursunbey, Bigadiç küçükbaş hayvancılığında öne çıkan ilçelerdir. Küçükbaş hayvancılığa bakıldığında; TÜİK’ in en son 2013 yılında yapmış olduğu Türkiye sıralamasında Balıkesir merinos cinsi koyunda 3., yerli koyun sayısında 11. sıradadır.

 

2015 yılı verilerine göre, Türkiye’deki kümes hayvanı varlığının %9,8’i Balıkesir’de bulunmaktadır. TÜİK’ in en son 2013’te yapmış olduğu iller sıralamasına göre, Balıkesir kümes hayvancılığında; et tavuğu sayısında 3., yumurta tavuğu sayısında 4., ördek sayısında 5. sırada yer almaktadır. Kümes hayvancılığında Bandırma, Manyas, İvrindi, Karesi ve Altıeylül ilçeleri ön plana çıkmaktadır.

 

Balıkesir’in arıcılık verilerine bakıldığında, yıllar itibariyle artış gösterdiği ortaya çıkmakta olup, 2015 yılında 3212,53 ton bal üretimi gerçekleşmiştir. Arıcılık Havran, Edremit ve İvrindi ilçelerinde yoğunlaşmıştır.

 

2013 yılı verilerine göre, iç su balık üretimi 1811 ton, kültür balık üretimi 104 tondur. Balıkesir’in ihracatında balıkçılık önemli role sahiptir. Balıkesir, 2013 yılında 15 066 bin dolarlık su ürünleri ihracatı gerçekleştirmiştir.

 

Ormancılık ve Sanayisi

 

Balıkesir topraklarının %47’si ormanlar ve fundalıklardan oluşmakta; bu oranın %20’si bozuk orman sınıfına girmektedir. Balıkesir’in bozulmamış ormanları ilin doğusundaki dağlık bölgede bulunmaktadır. Bozuk orman sınıfına giren kısım ise, Körfez ilçelerinde yoğunlaşmaktadır. Balıkesir’de 799 orman içi veya ormana bitişik köy bulunmaktadır. İlimizde orman sanayisi gelişmiştir. Balıkesir’de gıda sanayisi ve madencilikten sonra üçüncü önemli sektör ağaç ve orman ürünleri sanayisidir ve 2014 yılı verilerine göre, ağaç ve orman ürünleri sektöründe 93 firma sanayi siciline kayıtlıdır. Orman sanayisi, Balıkesir merkez ilçeleri, Dursunbey ve Sındırgı’da yoğunlaşmaktadır.

 

İmalat Sanayi

 

Balıkesir imalat sanayisi gıda sanayisi üzerine kuruludur (un, bakliyat, salça,  sofralık zeytin, zeytinyağı, işlenmiş kırmızı et, işlenmiş beyaz et, nebati yağ, margarin, işlenmiş sebze ve meyve, süt ve süt ürünleri, kurutulmuş gıda, konserve, hayvan yemi gibi). 2014 yılı Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı verilerine göre, Balıkesir’de 407 adet gıda sektöründe faaliyet gösteren sanayi kuruluşu bulunmaktadır. Bunun yanında, çimento, kiremit, tuğla gibi mineral sanayi sektöründe 81 sanayi kuruluşu; tarım makineleri temelli makine sanayi sektöründe 70 sanayi kuruluşu; kauçuk ve plastik sanayi sektöründe 45 sanayi kuruluşu; kimya sanayinde 35 sanayi kuruluşu; tekstilde 23 sanayi kuruluşu; elektrikli teçhizat sanayi sektöründe 23 sanayi kuruluşu bulunmaktadır.

 

Bu veriler dikkate alındığında Balıkesir’in sanayi sektörünün düşük ve orta katma değer ürettiği ortaya çıkmaktadır. Sanayi kuruluşlarının büyük çoğunluğu KOBİ niteliğindedir. Balıkesir’de 2013 yılı verilerine göre kişi başına düşen sanayi elektrik tüketimi, 841 kWh olup iller sıralamasında 41. sıradadır. Balıkesir’in kişi başına düşen sanayi elektrik tüketimi konusunda iller sıralamasında oldukça geride olması, sanayide teknoloji yoğun faaliyetlerin ve kapasite kullanımının az olduğunu göstermektedir.

 

Balıkesir’de imalat sanayi il geneline dengeli bir şekilde yayılmıştır. İlin ağır sanayi kuruluşları Bandırma ilçesinde yoğunlaşmıştır. Çünkü; Balıkesir il merkezi, tek merkezli büyüme modeli yerine dengeli büyüme modelini seçerek bu kalkınma planına ilçelerini de dahil etmiştir. Bu nedenle ilçeler birbiriyle rakip değil, birbirlerinin tamamlayıcısıdır. Böyle bir model sadece Balıkesir’e özgüdür.

 

Balıkesir’de 3 adet aktif durumda olan Organize Sanayi Bölgesi bulunmaktadır. Birinci Organize Sanayi Bölgesi’nin 570 hektar olan alanının 3126 hektara çıkarılması planlanmaktadır. Bandırma Organize Sanayi Bölgesi de 2. etap genişleme çalışmaları neticesinde 355 hektara çıkacaktır.  İlde yabancı sermayeli yatırımlar Avrupa menşeili olup enerji, gıda sanayi ve madencilik sektörlerinde yoğunlaşmaktadır.

 

Balıkesir imalat sanayisinin coğrafi olarak dağılımına bakıldığında, tarım ve hayvancılığa dayalı sanayinin ilin tümüne yayıldığı görülmektedir. Edremit Körfezi ve çevresinde zeytinciliğe dayalı gıda sanayisi gelişmiştir. Bunun dışında ilin iç kesimlerinde döküm, tarım alet ve makinaları, transformatör, kâğıt, mobilya, sentetik dokuma ve elektrik teçhizatları üretimi yapılmaktadır. Bandırma taraflarında; kimyasal madde ve gübre sanayi; Dursunbey taraflarında ise kereste sanayi gelişmiştir. İlde kolonyacılık sektörü de gelişmiş durumdadır. Balıkesir sanayileşme konusunda yeterli yol alamamışsa da sanayileşen kentleri iyi analiz ederek; onların yaşadığı problemleri yaşamadan ve sanayi dışındaki ekonomik potansiyelini (deniz turizmi, rüzgar enerjisi, termal turizmi, madencilik, örtüaltı üretim vb.) de kullanarak Türkiye’nin örnek kentlerinden biri haline gelebilir. Bu durumda sektörlerin homojen dağıldığı örnek bir yerel ekonomiyle karşı karşıya kalınacaktır. Ayrıca sanayileşmede çevreye duyarlı ve emek yoğun sanayiden daha çok bilgi yoğun sanayiyi kente çekmeyi başarabilirse, kentler arası rekabette önde gelen kentlerden biri olabilir.

 

Madencilik

 

Balıkesir’de gıda sanayinden sonra en önemli sektör madencilik sektörüdür. Öyle ki Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın 2014 yılı verilerine göre Balıkesir’de 105 adet madencilik ve taş ocakçılığı ile uğraşan işletme vardır ve bu rakam sanayi siciline kayıtlı işletmelerin %9’unu oluşturur. Bunun yanında kömür ve linyit çıkaran 12 işletme, metal cevheri madenciliği yapan 11 işletme bulunmaktadır. İlde bor madenciliği ve mermercilik ön plana çıkmaktadır. Bunun yanında kireçtaşı, kaolin, bakır-kurşun-çinko, feldispat, kil ve talk madenciliği yapan işletmeler bulunmaktadır.

 

Bigadiç’teki bor yatağı; Marmara adasındaki mermer sahası; Havran-Küçükdere’deki altın yatağı; Karesi-Şamlı, Havran-Eymir ve Ayvalık-Ayazment’teki demir yatağı; Erdek-Ocaklar’daki granit sahası; Balya-Bengiler’deki kil sahası; Dursunbey’deki Kurşun-Çinko yatağı ve linyit sahası; Dursunbey-Güğü’deki ametist sahası; Gönen ve Balya’daki halloysit sahası; Sındırgı’daki kaolin sahası işletilen başlıca maden yataklarıdır. Balıkesir’in gerçekleştirdiği ihracatın %5,1’ini maden ihracatı oluşturur ve büyük çoğunluğu hammadde olarak ihraç edilmektedir.

 

Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü’nün Bandırma’da bor minarellerini işleme tesisleri bulunmakta olup burada boraks, borik asit, pentahidrat ve sülfürik asit üretimi gerçekleştirilmektedir.

 

Enerji

Balıkesir yenilenebilir enerji kaynakları bakımından oldukça önemli bir il olup, jeotermal kaynaklar, rüzgar enerjisi ve biyokütle enerjisi alanında büyük potansiyel barındırmaktadır.

 

Pamukçu, Kiraz, Güre, Bostancı, Derman, Gönen, Ekşidere, Kızılköy, Kepekler, Yıldız, Dağ Ilıcası, Hisarköy, Hisaralan, Emendere, Aşağı Musalar ilimizin başlıca jeotermal kaynakları olup, sera ve konut ısıtmasında yeterince kullanılamamaktadır. Ancak Türkiye’de ilk jeotermal ısıtma sistemi Gönen’de uygulanmaktadır.

 

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı verilerine göre, Balıkesir’de 15 rüzgar enerji santrali bulunmakta ve 2012 yılı verilerine göre bu santraller 666 MWh kurulu güce sahiptir. Buna bağlı olarak Balıkesir, Türkiye rüzgar enerjisi kurulu gücünün %25,4’ünü elinde bulundurmaktadır. Türkiye Rüzgar Enerjisi Birliği 2015 verilerine göre, Türkiye’de 3762,10 MWh olan rüzgar enerjisi kurulu gücünün 818,25 MWh’nı Balıkesir üretmiştir. Balıkesir, bu payla Türkiye birincisidir. Balıkesir’i İzmir ve Manisa takip etmektedir. Balıkesir 2012 yılına göre, rüzgar enerjisi kurulu gücünü 152 MWh yükseltmiştir.

 

Balıkesir sahip olduğu hayvan varlığıyla biyokütle kaynaklı (gübre, organik atık, gıda sanayi atıkları vb.) elektrik üretim konusunda Türkiye’de öncü rol oynayabilir. Dahası bu konuda çalışmalar başlatılmış olup, Gönen’de 3,62 MWh’lık bir biyokütle enerji santrali faaliyete geçmiştir. Edincik’te ise 2,16 MWh’lık biyokütle enerji santrali kurma çalışmaları devam etmektedir.

 

Turizm Sektörü

 

Balıkesir’de Kültür ve Turizm Bakanlığı 2014 verilerine göre Turizm İşletme Belgeli 79 tesis bulunmakta, söz konusu tesislerde 4543 oda ve 9248 yatak sayısı bulunmaktadır. Buna göre Türkiye’deki toplam Turizm İşletme Belgeli tesis sayısının %2’si; oda sayısının %0,9’u ve yatak sayısının %0,94’ü Balıkesir’de bulunmaktadır. Belediye belgeli tesis sayısı 518 olup, söz konusu tesislerde 10776 oda ve 25622 yatak bulunmaktadır. Buna göre, Belediye belgeli tesis sayısının %5,7’si; oda sayısının %4,75’i ve yatak sayısının %4,99’u Balıkesir’de bulunmaktadır.

 

Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın 2013 yılı verilerine göre Turizm İşletme Belgeli Tesislerde kalan yabancı turist sayıları dikkate alındığında, Balıkesir’de en çok turist sırasıyla Ayvalık’a; Edremit’e ve Bandırma’ya gelmiştir. 2013 yılında toplamda 124160 yabancı uyruklu kişi Turizm İşletme Belgeli tesislerde kalmıştır. Yine 2013 verilerine göre, yabancı turistlerin Balıkesir’de ortalama geceleme süreleri 1,9 gece olmuştur. Türkiye ortalamasında bu oran 4,4’tür. Turizm İşletme Belgeli tesislerde doluluk oranlarına bakıldığında Balıkesir %40,90 ile %53,34 olan Türkiye ortalamasının altında kalmaktadır.

 

Grafik. İlçelere Göre Turizm İşletme Belgeli Tesislere Yabancı Turistlerin Geliş Sayıları (2013)

Kaynak: Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2013.

 

Balıkesir 60 bin kadar ikinci konut varlığıyla daha çok yerli turizme ve turizm türü bakımından deniz turizmine hizmet vermektedir. İkinci konutların varlığı büyük turizm işletmelerinin kurulmasını engellemiştir. Bunun yanında dalış turizmi, yat turizmi, doğa turizmi, eko-turizmi, yayla turizmi, kültür turizmi, av turizmi ve termal turizm bakımından potansiyel barındırmakla birlikte bu alanlarda yeteri kadar katma değer yaratılamamaktadır. Kruvaziyer turizminin gelişmesi için Ayvalık’ta yatırım yapılması öngörülmektedir.

 

Finans Sektörü

 

İş Bankası tarafından hazırlanan 2012 yılı İllerin Finansal Gelişmişlik Endeksi Sıralamasında Balıkesir, 12. Sıradadır. İllerin Finansal Gelişmişlik Endeksi, ilin tasarruf miktarı, nakdi kredileri, gayrinakdi kredileri, takipteki alacaklar oranı, şube sayısı, ATM sayısı, interaktif müşteri sayısı, üye işyeri sayısı ve POS sayısı verileri kullanılarak hesaplanmıştır.

 

Tablo. İllerin Finansal Gelişmişlik Endeksi Sıralaması (2012)

İL

ENDEKS

SIRA

İstanbul

23,17

1.

Ankara

7,01

2.

İzmir

4,06

3.

Antalya

1,91

4.

Bursa

1,60

5.

Kocaeli

0,82

6.

Adana

0,74

7.

Mersin

0,53

8.

Konya

0,51

9.

Muğla

0,36

10.

Gaziantep

0,17

11.

Balıkesir

0,09

12.

Kayseri

0,08

13.

Aydın

0,03

14.

Hatay

0,02

15.

Kaynak: 2010 ve 2012 Verileriyle Türkiye’de İllerin Finansal Gelişmişlik Düzeyi Araştırması, 2014.

 

Türkiye Bankalar Birliği en son 2014 yılı sonunda açıkladığı verilere göre, Balıkesir’de 158 tane banka şubesi bulunmaktadır ve 2014 yılında gerçekleşen toplam mevduat hacmine bakıldığında, 9 milyar TL’yi geçtiği görülmektedir. Bu rakam, Türkiye’deki toplam mevduat tutarının %0,90’una tekabül etmektedir. 2014 yılı sonu itibariyle Türkiye’de kullanılan kredilerin %0,88’i Balıkesir’de kullanılmıştır. Kullanılan kredilerin 2326 Milyon TL’si tüketici kredisi, 1421 Milyon TL’si ev kredisi, 763 Milyon TL’si Kredi kartı, 74 Milyon TL’si taşıt kredisi olarak kullanılmıştır.

 

Tablo. Balıkesir’in Toplam Mevduatı (Milyon TL) (2014)

 

Tasarruf Mevduatı

Resmi Kuruluşlar Mevduatı

Ticari Kuruluşlar Mevduatı

Bankalar Mevduatı

Döviz Tevdiat Hesabı

Diğer Kuruluşlar Mevduatı

Kıymetli Madenler Depo Hesapları

Toplam

Balıkesir

5.334

123

701

0

2.568

121

174

9.022

 Kaynak: Türkiye Bankalar Birliği

 

Tablo. Balıkesir’de Kullanılan Kredi Miktarı (Milyon TL) (2014)

 

İhtisas Kredileri

İhtisas Dışı Krediler

Toplam

Tarım

Gayrimenkul

Mesleki

Denizcilik

Turizm

Diğer

Balıkesir

942

0

155

0

0

123

9.001

10.223

   Kaynak: Türkiye Bankalar Birliği

 

[1]TÜİK, 2013 verileri.

[2]TÜİK, 2015 verileri.

[3]TÜİK, 2014 verileri. TÜİK 2014’ten sonra bu veriyi güncellememiştir.

[4]2014 yılı Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı verileri

[5]ISO Türkiye’nin En Büyük Sanayi Kuruluşları verisi, 2014-2015-2016.

[6]TÜİK 2013 verisi.

 

TARIM ve HAYVANCILIK

 

Tarım

 

Üç büyük metropol arasında bulunan; Marmara Bölgesi’nin en verimli ve en geniş topraklarına sahip Balıkesir, metropollerin manavı ve mandırası olma rolünü üstlenmiştir. “Türkiye’yi doyuran il” ve “tarım ile hayvancılığın başkenti” tanımlamalarıyla anılan Balıkesir tarım ve hayvancılığı ve tarıma dayalı sanayisi ile ön plana çıkan bir kent özelliği göstermektedir.

 

2013 yılı bitkisel üretim istatistiklerinden elde edilen Türkiye üretim payı sıralamasına göre, bitkisel üretimde Balıkesir iddialı bir konumdadır. Balıkesir iller arasında buğday (yeşil ot) ve çavdarda (yeşil ot) 1., arpa (yeşil ot) ve yulafta (yeşil ot) 2., silajlık mısır, hasıl mısır ve çeltikte 3. sıradadır. Yine Balıkesir; 2013 yılı Türkiye sebze üretimi sıralamasında iller arasında maydanoz, bamya ve kuşkonmazda 2., bakla, kırmızı pancar ve dereotunda 3.; salçalık domates, turp ve salatalıkta 4. sıradadır. Balıkesir; 2013 yılı meyve  sıralamasında iller arasında şeftalide 2., satsuma mandalina, nektarin şeftali, kızılcık ve incirde 6. sıradadır. Balıkesir’in “petrolü” olarak nitelendirilen zeytincilik sektöründe 2015 yılı verilerine göre, yağlık zeytinde 61.289 ton üretim gerçekleşmiştir. Sofralık zeytinde ise 16.183 tonluk üretim yapılmıştır.

 

Balıkesir’in hayvancılıkta sahip olduğu üretim değerleri oldukça dikkat çekicidir. 2013 yılı verilerine göre Balıkesir’in toplam canlı hayvan değeri 2.479 milyon TL olarak tespit edilmiş ve iller sıralamasında 2. sırada olduğu saptanmıştır. 2013 yılı verilerine göre, Türkiye beyaz et üretiminin %13,38’i, peynir üretiminin %21,14’ü; yumurta üretiminin %7,5’i; kırmızı et üretiminin %5,6’sı; tereyağı üretiminin %15,29’u; bal üretiminin %2,73’ü; inek sütü üretiminin %4,28’i Balıkesir’de gerçekleştirilmiştir. Yine 2013 yılı verilerine göre, Balıkesir 750 bin ton süt üretimi ile Türkiye 3.sü olup Balıkesir, beyaz et ve kırmızı et üretiminde de ilk sıralarda yer almaktadır. Bu veriler, Balıkesir’e Türkiye’nin mandırası nitelemesi yapılmasının haklılığını ortaya koymaktadır.

 

Bitkisel Üretim

 

Üç büyük metropol arasında geniş verimli topraklara sahip Balıkesir’de işlenmiş tarım arazisi 2015 yılında 4.131.739 dekar (413.173 hektar) olup, tarım nüfusun büyükçe bir kısmını istihdam etmektedir. Balıkesir’de 2015 yılında 2.226.091 ton tahıl ve diğer bitkisel ürün üretimi, 829.937 ton sebze üretimi, 155.715 ton meyve üretimi gerçekleşmiştir. Kent hemen her çeşit tarımsal ürünün yetiştirilebildiği nadir kentlerdendir. İl ekonomisinde önemli yer tutan zeytinlikler toplam 82.069 hektardır (Toplam işlenen tarım alanının %19’una tekabül etmektedir). 2013 yılı Balıkesir Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü verilerine göre, Balıkesir’de 5 hektarın altında arazi büyüklüğüne sahip tarım işletmeleri, tüm tarım işletmelerinin %50’sinden fazlasını oluşturmaktadır.

 

Tablo: Balıkesir Tarım Arazileri (2015) (Dekar)

Toplam Alan

Tahıllar ve Diğer Bitkisel Ürünlerin Alanı

Sebze Bahçeleri Alanı

Meyveler, İçecek ve Baharat Bitkileri Alanı

Süs Bitkileri Alanı

 
 
 

Ekilen Alan

Nadas

 

4.131.739

2.711.803

191.066

285.993

942.383

494

 

Kaynak: TÜİK

 

2015 yılı verilerine göre Balıkesir’de 39479 traktör, 264 biçerdöver, 245245 diğer alet ve makine bulunmaktadır. Balıkesir’in petrolü olarak nitelendirilen zeytincilik sektöründe 2015 yılı verilerine göre, yağlık zeytinde 61.289 ton üretim gerçekleşmiştir. Sofralık zeytinde ise 16.183 tonluk üretim yapılmıştır. En son 2013 yılında yayınlanan TÜİK Seçilmiş Göstergelerle Balıkesir adlı çalışmada Balıkesir’in bitkisel üretim değeri ile diğer illerin bitkisel üretim değerleri karşılaştırılmıştır. Buna göre, 2013 yılında Balıkesir’in toplam bitkisel üretim değeri 1.674 milyon TL olarak tespit edilmiş ve iller sıralamasında 17. sırada olduğu saptanmıştır.

 

En son 2013 yılında yayınlanan TÜİK Seçilmiş Göstergelerle Balıkesir adlı çalışmasında yer alan ve 2013 yılı bitkisel üretim istatistiklerinden elde edilen Türkiye üretim payı sıralamasına göre, iller arasında Balıkesir buğday ve çavdarda 1., arpa, bakla (hayvan yemi) ve yulafta 2., silajlık mısır, hasıl mısır ve çeltikte 3. sıradadır. Yine Balıkesir; 2013 yılı Türkiye sebze üretimi sıralamasında iller arasında maydanoz, bamya ve kuşkonmazda 2., bakla, kırmızı pancar ve dereotunda 3., salçalık domates, turp ve salatalıkta 4. sıradadır. Balıkesir; 2013 yılı meyve, içecek ve baharat bitkileri sıralamasında iller arasında şeftali ve süpürge otunda 2., satsuma mandalina, nektarin şeftali, kızılcık ve incirde 6. sıradadır. Yağlık zeytinde 7., sofralık zeytinde 9. sıradadır.

 

Balıkesir’de organik tarımla uğraşan çiftçi sayısı, üretim alanı ve organik tarım üretimi yıllar itibariyle artış göstermekte 23 ayrı ürün organik olarak üretilmektedir. En son 2013 yılında yayınlanan TÜİK Seçilmiş Göstergelerle Balıkesir adlı çalışmaya göre, 2013 yılında Türkiye organik tarım üretimi içinde Balıkesir’in payı %0,2 olup 3639 tondur. 2013 yılı verilerine göre 117 çiftçi organik tarım yapmakta olup 3639 ton bitkisel üretim gerçekleştirmiştir. Balıkesir’de organik tarımı yapılan başlıca zirai ürünler domates, buğday ve zeytindir.

 

TÜİK’in resmi sitesinden alınan verilere göre, Balıkesir’de yıllara göre örtüaltı üretim yıllar itibariyle artış göstermektedir. 2009 yılında 5986 ton, 2015 yılında 8216 tona yükselmiştir. 2014 yılında ekilen alan ise 988 dekar iken 2015 yılında 1038 dekara yükselmiştir. İlimizde örtüaltı süs bitkisi üretimi de yapılmaktadır. 2015 yılı verilerine göre 60.200 m2 alanda 1.019.700 adet süs bitkisi üretilmiştir. Örtüaltı üretimi yapılan sebzeler üretim miktarı sırasına göre salatalık, marul ve domates olup Balıkesir merkez, Susurluk ve Burhaniye’de yoğunlaşmaktadır. İlimizde örtüaltı meyve üretimi yapılmamaktadır. Jeotermal kaynak bakımından zengin olan Balıkesir, jeotermal kaynaklarını seraların ısıtılmasında kullanarak, örtüaltı üretimini arttırma potansiyeline sahiptir.

 

Hayvancılık

 

Balıkesir hayvan varlığıyla gerekse hayvansal ürün üretimiyle Türkiye ekonomisinin önemli il-lerinin başında gelmektedir. En son 2013 yılında yayınlanan TÜİK Seçilmiş Göstergelerle Balıkesir adlı çalışmada Balıkesir’in canlı hayvan değeri ile diğer illerin canlı hayvan değerleri karşılaştırılmıştır. Buna göre, 2013 yılında Balıkesir’in toplam canlı hayvan değeri 2.479 milyon TL olarak tespit edilmiş ve iller sıralamasında 2. sırada olduğu saptanmıştır. Buna göre, Balıkesir, 2013 verilerine göre 2.479 milyon TL değerindeki canlı hayvan varlığıyla il sıralamasında Konya’dan sonra 2. konumdadır. Balıkesir’i İzmir, Erzurum, Van takip etmektedir. İlde, hayvansal üretim değerleri yıldan yıla artış göstermektedir.

 

2013 yılı verilerine göre, Türkiye beyaz et üretiminin %13,38’i, peynir üretiminin %21,14’ü; yumurta üretiminin %7,5’i; kırmızı et üretiminin %5,6’sı; tereyağı üretiminin %15,29’u; bal üretiminin %2,73’ü; inek sütü üretiminin %4,28’i Balıkesir’de gerçekleştirilmiştir.

 

TÜİK (2013) verilerine göre, Balıkesir 750 bin ton süt üretimi ile Türkiye 3.südür. Bu veriler-le Balıkesir’e Türkiye’nin mandırası nitelemesi yapılabilir. Balıkesir, beyaz et ve kırmızı et üretiminde de ilk sıralarda yer almaktadır Balıkesir’in en son 2010 yılında hesaplanan hayvansal ürün değeri ise verilere göre toplam 2.473 milyon TL’dir ve Türkiye geneli hayvansal ürün değerinin %6,5’una tekabül etmektedir.

 

2015 yılı verilerine göre, Türkiye’deki sığır varlığının %3,7’si Balıkesir’de bulunmaktadır. Balıkesir’in sığır varlığının %76,13’ü yüksek verimli kültür ırkındandır ve yörede süt sığırcılığı ha-kimdir. Altıeylül, Karesi, Bigadiç, İvrindi ve Gönen süt sığırcılığında önde gelen ilçelerdir. TÜİK’in en son 2013 yılında yapmış olduğu iller sıralamasına göre, 81 il içinde Balıkesir, sığır sayısında 2. sırada yer almaktadır. Yine Balıkesir’de 2015 yılı verilerine göre, 3622 manda bulunmakta olup Türkiye geneli (Manda sayısı 133766)  içinde payı %2,7’dir.

 

2015 yılı verilerine göre, Türkiye’deki küçükbaş hayvan varlığının %2,38’i Balıkesir’de bulunmaktadır. Karesi, Altıeylül, İvrindi, Sındırgı, Dursunbey, Bigadiç küçükbaş hayvancılığında öne çıkan ilçelerdir. Küçükbaş hayvancılığa bakıldığında; TÜİK’ in en son 2013 yılında yapmış olduğu Türkiye sıralamasında Balıkesir merinos cinsi koyunda 3., yerli koyun sayısında 11. sıradadır.

 

2015 yılı verilerine göre, Türkiye’deki kümes hayvanı varlığının %9,8’i Balıkesir’de bulunmaktadır. TÜİK’ in en son 2013’te yapmış olduğu iller sıralamasına göre, Balıkesir kümes hayvancılığında et tavuğu sayısında 3., yumurta tavuğu sayısında 4., ördek sayısında 5. sırada yer almaktadır. Kümes hayvancılığında Bandırma, Manyas, İvrindi, Karesi ve Altıeylül ilçeleri ön plana çıkmaktadır.

 

Balıkesir’in arıcılık verilerine bakıldığında, yıllar itibariyle artış gösterdiği ortaya çıkmakta olup, 2015 yılında 3212,53 ton bal üretimi gerçekleşmiştir. Arıcılık Havran, Edremit ve İvrindi ilçelerinde yoğunlaşmıştır. 2013 yılı verilerine göre, iç su balık üretimi 1811 ton, kültür balık üretimi 104 tondur. Balıkesir’in ihracatında balıkçılık önemli role sahiptir. Balıkesir, 2013 yılında 15 066 bin dolarlık su ürünleri ihracatı gerçekleştirmiştir.

 

ET ve SÜT ÜRÜNLERİ

 

Birçok gıda maddesinin üretiminde “Türkiye’yi doyuran il” olma özelliğini taşıyan Balıkesir deniz, kültür, termal, doğa ve eko turizm gibi birçok turizm çeşidinin yanında gastronomi turizmi ile de rekabet gücüne sahiptir. Balıkesir’in yeme - içme çeşitliliğini ve zengin mutfağını anlatabilmek için önce ilin bereketli topraklarında neler üretildiğinden söz etmek gerekiyor.

 

Kırmızı Et ve Ürünleri

 

Balıkesir kırmızı et üretiminde Türkiye’de ilk üçün içindedir. Kırmızı et üretimi sığır ve dana eti ağırlıklıdır. Koyun eti üretimi de oldukça önemli bir yere sahiptir.

 

Balıkesir Merkez, Susurluk, Kepsut, Gönen, Bandırma, Manyas, Sındırgı, Bİgadiç, Dursunbey başta olmak üzere tüm ilçelerde kırsal geçim kaynağı olan besicilik, önemli bir gelir kaynağıdır.

 

Modern besiliğe geçiş hızlanmaktadır. Kırmızı et, doğrudan kullanılmakla beraber sucuk başta olmak üzere pastırma, hazır köfte, kavurma, salam, burger eti, jambon, sosis gibi işlenmiş ürünlerin üretimi hızla artmaktadır.

 

Beyaz Et ve Ürünleri

 

Balıkesir, beyaz et üretiminde Türkiye ihtiyacının ortalama % 20’sini karşılayarak ilk ikinin içinde yer almaktadır. Kırmızı etten sonra en önemli uğraş alanlarından biri beyaz et üreticiliğidir.

 

Dünya standartlarında üretim yapan kanatlı et üretim işletmelerinin önemli bir bölümü Balıkesir’dedir.

 

Kanatlı hayvan yetiştiriciliği, başta Bandırma olmak üzere Manyas, Susurluk, Gönen, Erdek, Merkez, Bigadiç ve İvrindi ilçelerinde yoğunlaşmıştır.

 

Yumurta

 

Yumurta üretiminde Balıkesir, Türkiye genelinde ilk üçün içindedir. Beyaz et üretimindeki kapasitenin paralelinde, Balıkesir’de yumurta üretimi de oldukça geniş bir potansiyel taşımaktadır.

 

Balık

 

Balıkesir’in kıyı bölgelerinde balıkçılık da oldukça gelişmiştir. Bandırma, Erdek ve Marmara Adası ile Ayvalık ve Edremit sahilleri deniz ürünlerinin temin edilebileceği yerlerdir.

 

Ayrıca tatlı su balığı üretimi yapılan tesisler de vardır. Bandırma’da hamsi, palamut, sardalya ile kabuk deniz ürünleri; Ayvalık’ta papalina, barbun, levrek, mercan, lüfer, izmarit, lezzetle yenilebilecek deniz ürünlerinden bazılarıdır.

 

Bal

 

Bal, bal mumu, polen, arı sütü elde etmek için arıcılık sektörü Balıkesir’in her yöresinde yaygındır. Yılda 1600 ton bal üretimi gerçekleştirilmektedir.

 

Ayvalık, Gömeç, Burhaniye, Edremit ve Havran ilçelerinde kovan sayısı oldukça yüksektir. Bunda Kazdağları’nın zengin florasının etkisi büyüktür. Özellikle Havran ilçesi, ilin toplam bal üretimi içerisinde önemli bir yere sahiptir.

 

Süt ve Süt Ürünleri

 

Balıkesir, Türkiye’de yıllık ortalama 750 bin ton süt üretimi ile ilk iki sıranın içindedir.

 

Genel olarak pastörize süt, peynir, tereyağ, yoğurt, ayran, kaymak, lor, krema gibi süt ve süt ürünleri üretiminde yaklaşık 160 adet işletme bulunmaktadır.

 

Balıkesir Merkez, Gönen, Susurluk, Manyas, Savaştepe, Havran başta olmak üzere hemen tüm ilçelerde yılda 5000 ton tereyağı, 90.000 ton peynir, 50.000 ton yoğurt üretilmektedir.

 

Özellikle İvrindi, Ayvalık, Edremit ve Burhaniye’de yapılan Sepet Peyniri ve loru; Ayvalık yöresinin Kirli Hanım Peyniri ve loru; Gönen, Manyas, Erdek ve Bandırma yöresinin Kelle ve Manyas Peyniri; Sındırgı, Bigadiç, Kepsut ve Dursunbey ilçelerinin Keçi Peyniri, Balıkesir’e özgü önemli süt ürünleridir.

 

Sanayi

 

Balıkesir’in ekonomisi çoğunlukla tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Sanayi de genellikle tarıma dayalı sanayi ile doğal kaynakların işlenmesine yönelik gelişmiştir.

 

Tarım ürünleri (sebze, meyve), beyaz-kırmızı et, zeytin ve zeytinyağı, süt ve süt mamulleri üretimi ön plana çıkmaktadır. Türkiye beyaz et üretiminin % 20’sini, yumurta üretiminin %10’unu, yem üretiminin %14’ünü Balıkesir ili karşılamaktadır. Ayrıca ülke genelinde süt üretiminde ikinci, kırmızı et üretiminde üçüncü sıradadır.

 

Yeraltı zenginlikleri olarak; bor, kömür, demir başta olmak üzere krom, mermer, kurşun, çinko, antimuan, kaolin gibi maden yatakları bulunmaktadır. Bunlardan bor, krom, mermer, kurşun, çinko gibi mineraller yurt dışına da ihraç edilirken diğerleri ülke sanayine hammadde olarak verilmektedir. Balıkesir’de ziraat aletleri ve makineleri üretimi son derece gelişmiş bulunmaktadır. Tarım için gerekli her çeşit alet üretilmekte ve bütün yurda dağıtılmaktadır. Orman ürünleri üretim sektörü, Merkez Organize Sanayi Bölgesi’nin gelişimi ile önemli bir ilerleme kaydetmiştir.

 

8 Ticaret Odası, 1 Sanayi Odası, 5 Ticaret Borsası bulunan Balıkesir’de üretilen ürünlerin büyük bir kısmı yurt içine gönderilmekte, bir kısmı da Bandırma Limanı’ndan ihraç edilmektedir.

 

Kimyasal maddeler, elektrikli araçlar, sentetik, çuval, gıda, madencilik, mermer gibi ürünlerin ihracat ve ithalatı yapılmaktadır. İlin dış ticaret merkezi Bandırma Limanı’dır. İlde zeytin ve zeytinyağı ticareti ilk sırayı almaktadır. İl ticaretinde turizm sektörü de önemli bir yere sahiptir. Bağcılık ve bahçeciliğinde yoğun yapıldığı ilde, bu alanda üretilen ürünlerin ticareti de yapılmaktadır. Bor, krom, mermer, kurşun, çinko gibi mineraller yurt dışına ihraç edilmektedir[1].

 

Bölgenin başlıca sanayi ürünleri; un, yem, salça, konserve, nebati yağ, yumurta, gübre, margarin, işlenmiş sebze ve meyve, bakliyat, beyaz-kırmızı et, sofralık zeytin ve zeytinyağı, süt ve süt mamulleri, dondurulmuş ve kurutulmuş gıda, deniz ürünleri, bor ve mermer başta olmak üzere maden ürünleri, seramik mamulleri, çimento, inşaat demir-çeliğidir. Sanayi işletmelerinin sektörlere göre dağılımı incelendiğinde gıda sektörünün önde geldiği görülmektedir. 2014 yılı Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı verilerine göre, Balıkesir’de 407 adet gıda sektöründe faaliyet gösteren sanayi kuruluşu bulunmaktadır.[2]

 

Sanayide diğer ilçelere oranla daha çok gelişme gösteren Bandırma, Bölgenin kuzeyinde uzanan sanayi aksının merkezini oluşturmaktadır. Bandırma’da kanatlı sektörü ve gübre, Gönen ve Manyas’ta süt ve süt ürünleri sanayii gelişmiştir. Balıkesir Merkez’de tarım makinaları, çimento, sentetik çuval, trafo, mermer, un ve yem sanayii gelişmiş iken, Edremit Körfezi’nde yer alan Edremit, Havran, Ayvalık, Burhaniye, Gömeç ile Erdek ise zeytin ve zeytinyağı üretiminde önemli merkezlerdir. Orman ürünleri üretimi Dursunbey’de, enerji üretimi başta Balıkesir Merkez, Susurluk, Bandırma, Gönen olmak üzere il genelinde yapılmaktadır. Maden yatakları bölge geneline yayılmış durumdadır.

 

Balıkesir Merkezli Sanayi Şirketlerinin Türkiye Sıralamasında Yeri

 

Balıkesir merkezli sanayi şirketleri, Türkiye’nin en büyük ilk 500 ve ikinci 500 şirketi sıralamasında her yıl yer almaktadır. 2013 yılında 6 şirket ilk 500’e; 5 şirket ise ikinci 500’e girmiştir. Banvit Bandırma Vitaminli Yem Sanayii A.Ş. İlk 500 şirket arasında 44. sıradadır.

 

2013 yılında İkinci 500 şirket arasında yer alan Balıkesir merkezli şirketlerden 3.sıradaki Teksüt A.Ş.ve 11. sıradaki Bupiliç A.Ş. sıralamaya ilk kez girme başarısı gösterdiler.

 

Türkiye’nin en büyük 500 sanayi kuruluşu içine Balıkesir il genelinden yılda ortalama bir kısmı tarıma dayalı olmak üzere 25 firma girdiği görülmektedir[3]

 

Kaynaklar:

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, 81 İlin Sanayi Durum Raporu, 2013

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, 81 İlin Sanayi Durumu Raporu, 2014

Dr. Berkan Karagöz - Balıkesir Ekonomisi

 

[1] Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, 81 İl Sanayi Durum Raporu (2013)

[2] 2014 yılı Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı verileri

 

[3] ISO Türkiye’nin En Büyük Sanayi Kuruluşları verisi, 2014-2015-2016.

 

Ticaret

 

Balıkesir, ülke ekonomisine yön veren, en önemli şehirlerden biridir. İstanbul, İzmir, Bursa gibi yüksek nüfusa sahip önemli metropollerin arasındaki konumu sayesinde Balıkesir Türk ekonomisinde giderek artan bir ticari değere sahiptir.

 

TÜİK 2012 verilerine göre Balıkesir’de 485.237.000 USD ithalat, 475.536.000 USD ihracat; gerçekleştirilmiştir. Ülke ekonomisinden farklı olarak ithalat ve ihracat rakamlarının birbirine yakın oluşu, ihracatın ithalatı karşılayabilme oranının yüksek olduğunu göstermektedir.

 

Balıkesir ili, 600 milyon dolarlık ihracat rakamına sahiptir.[1] En çok ihracat yapılan fasıllar; et, elektrikli cihazlar, dokunmuş eşyalar, süt ürünleri, makinalar, balık, demir ve çelikten eşya fasıllarıdır. Balıkesir ihracat rakamlarını arttırmak için Güney Marmara yöresinde büyük bir sanayi alanı oluşturmayı planlamıştır. Balıkesir, ihracatta henüz potansiyelinin altında kalmaktadır. Rekabet üstünlüğünün olduğu ve Balıkesir’in petrolü olarak nitelendirilen zeytinyağı, süt ve süt ürünleri ile kanatlı sektöründe ihracatının artması için söz konusu sektörlerin desteklenmesi; Balıkesir’de hayvancılığın daha da gelişimi için, işletme ölçeklerinin büyütülmesi ve meraların ıslah edilmesi gerekmektedir.[2]

 

Finansal Yapı ve Bankacılık

 

Balıkesir’in iktisadi faaliyetlerdeki işlevselliği konusunda mevduat hacmi, banka şubelerinin sayısı ve bankacılık sektöründeki istihdam gibi konular bilgi vermektedir. 2010 yılı İllerin Finansal Gelişmişlik Endeksine göre Balıkesir 25. sırada yer almakta iken 2011 yılı Finansal Gelişmişlik Endeksine bakıldığında Balıkesir 19.sırada bulunmaktadır. Balıkesir ilinin bu endekste 25. sıradan 19. sıraya çıkmasının en önemli nedeni olarak ildeki banka şube sayısında ve mevduat hacmindeki artışı gösterebiliriz.

 

Balıkesir’de 2012 yılında gerçekleşen toplam mevduat hacmi 6.6 milyar Türk Lirası’dır. 2005 - 2012 yılları arasında toplam mevduat hacminin sürekli artan bir seyir izlediği görülmektedir.

 

2005 yılında Balıkesir’de 90 banka şubesi bulunurken 2012 yılında bu sayı 144’e ulaşmıştır. Türkiye Bankalar Birliği’nin 2014 yılı verilerine göre de Balıkesir il genelinde 16 bankanın 158 şubesi bulunuyor.

 

Türkiye Bankalar Birliğinin 2012 verilerine göre krediler yüzde 86 oranında ihtisas dışı alanlarda kullanılmıştır. Tarım alanında kullanılan krediler Balıkesir‘de yüzde 9,8 olarak gerçekleşmiştir.

 

Gayrimenkul, mesleki, denizcilik, turizm gibi diğer alanlarda ise kredi kullanımı yüzde 2 civarında kalmıştır. Türkiye geneline bakıldığında da Balıkesir’e paralel bir durum görülmektedir. Türkiye’de ihtisas dışı kredi kullanım oranı yüzde 87 olmakla beraber bu kredilerin büyük bir çoğunluğunu tüketici kredileri ve kredi kartları ardından ihracat kredileri ve yatırım kredileri oluşturmaktadır.

 

Tarım kredileri ise yine Balıkesir’e paralel olarak ancak yüzde 8 gibi bir oran teşkil etmektedir. Balıkesir’in tarım sektörünün büyüklüğüne göre tarım alanında kullanılan kredi oranının ancak Türkiye ortalamasına yakın seyir izlemesi, tarımla uğraşan kesimin yeterince kredilerden yararlanmadığını göstermekle birlikte bu konuda bilinçlendirme faaliyetlerinin gerekliliğine de işaret etmektedir.

 

Kaynaklar:

Balıkesir Ticaret Borsası Faaliyet Raporu (2018)

Balıkesir Kent Sempozyumu Bildiriler Kitabı (2015)

Dr. Berkan Karagöz - Balıkesir Ekonomisi

 

[1] TÜİK 2013 Verisi

[2] Dr. Berkan Karagöz - Balıkesir Ekonomisi

 

KENTİN ALTYAPISI

 

Balıkesir genelinde altyapı ve ulaşımla ilgili yatırım ve hizmetler Büyükşehir Belediyesi’nin görev ve sorumlulukları arasındadır. Taşımacılık, elektrik ve doğalgaz ile ilgili özel işletmelerce de hizmet verilmektedir.

 

Elektrik Altyapısı

 

Balıkesir elektrik altyapısı, Balıkesir II adlı 1 adet 380 kV, Balıkesir I, Balıkesir Seka, Dursunbey, Göbel, Bandırma II, Bandırma III, Erdek, Gönen, Edremit II, Ayvalık, Bigadiç ve Altınoluk olmak üzere 12 adet 154 kV Trafo Merkezi ve 236+772 km 380 kV ve 830+629 km 154 kV Enerji İletim Hattından oluşmaktadır. Toplam nominal kuru gücü 760 MVA’dır. Bu merkezlerin puant yükü ise 288 MVA’dır.

 

Balıkesir’in elektrik dağıtımı 01.09.2010 tarihinde özelleştirilmiş olup, Balıkesir genelinde Merkez, Bandırma ve Edremit olmak üzere 3 adet işletme bulunmaktadır. Bölgede bulunan tüm ilçe ve köylere elektrik dağıtımı yapılmaktadır. Ancak özellikle Balıkesir köylerindeki mevcut elektrik şebekelerinin 80’li yıllarda kurulmuş olması ve bu şebekelerin ekonomik ömrünün ortalama 30 yıl olmasından dolayı köylerdeki dağıtım sisteminin yenilenmesi gerekmektedir.

 

Bunun yanında son yıllarda köylerde bulunan süt sağma, toplama ve soğutma tesislerin sayılarının artması kırsalda elektrik tüketimini büyük oranda artırmış olup artan ihtiyacı karşılamak üzere gerekli altyapı çalışmalarına başlanmıştır.

 

2012 yılında Balıkesir’in toplam elektrik tüketimi 2.669.963 MWh;   kişi başına toplam elektrik tüketimi 2.300 KWh olarak gerçekleşmiştir. İllerin toplam elektrik tüketimi ülke genelinde 19. sıradadır. Elektrik tüketiminin yüzde 41,7’si  sanayi, yüzde 27’6’sı mesken, yüzde 13’ü ticarethanelerin tüketimidir.

 

Sanayi işletmelerinin tüketimi (şantiyeler dahil) 1.112.128 MWh. Ticarethanelerin tüketimi 348.543 MWh. Meskenlerin tüketimi 737.986 MWh. Tarımsal sulama tüketimi 34.114 MWh. Sokak aydınlatması için harcanan 75.507 MWh’tır.

 

Bir tarım ili olan Balıkesir, 4.114 MWh olan tarımsal sulama toplam tüketimi ile ülke genelinde 29., sanayinin tükettiği elektrik açısından ise iller arasında 22. sıradadır.

 

Doğal Gaz Altyapısı

 

Balıkesir, ulusal ve uluslararası doğal gaz iletim hatlarına ev sahipliği yapmaktadır. İl sınırından Botaş ve Nabucco’ya ait ana iletim hatları geçmektedir. Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı Projesi (TANAP) için Balıkesir önemli bir geçiş noktası Çanakkale ise dağıtım merkezi olacaktır. Balıkesir’de büyük öneme haiz iki doğalgaz iletim hattı geçmesine rağmen yalnızca Merkez, Susurluk, Bandırma ve Gönen ilçeleri doğal gazdan yararlanabilmektedir.

 

Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu 30/03/2004 tarihinde 309–25 sayılı karar ile DAG/309–25/047 nolu Balıkesir Doğal Gaz Dağıtım Lisansını Balıkesir Doğal Gaz Dağıtım A.Ş’ ye vermiştir. Balıkesir Doğal Gaz Dağıtım A.Ş AKSA DOĞAL GAZ DAĞITIM bünyesinde KAZANCI HOLDİNG’e bağlı olarak kurulmuştur.

 

Şirket tarafından 2013 yılı sonu itibariyle 52.974.768 ₺ yatırım yapılarak 87.782 mt çelik, 548.128 mt polietilen boru hattı nın yapımı gerçekleştirilmiştir. http://www.balikesirgaz.com.tr

 

Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu 23.03.2004 tarihinde 308-20 sayılı karar ile DAG-308-20/046 nolu Bandırma Doğal Gaz Dağıtım Lisansını Bandırma Doğal Gaz Dağıtım A.Ş ‘ ye vermiştir. Şirket tarafından 2013 yılı sonu itibariyle 24.585.725 ₺ yatırım yapılarak 21.091 mt çelik, 185.256 mt polietilen boru hattı nın yapımı gerçekleştirilmiştir. http://www.bandirmagaz.com.tr

 

Bu şehir içi doğal gaz dağıtım lisansı, lisans yürürlük tarihinden itibaren lisans hükümleri dâhilinde 30 yıllık süre için verilmiştir. İlgili mevzuat gereği; lisans alanlarındaki belediyelerin, doğal gaz dağıtım şirketleriyle yüzde 10 ortaklığı bulunmaktadır.

 

2013 yılı sonunda Balıkesir’de il bazında konut abone sayısı 116 bin 930; tüketim miktarı ise 95.799.169 (Sm3 )’tür.

 

Ulaşım Altyapısı

 

Balıkesir coğrafi konumu itibariyle ulaşım ağları açısından stratejik öneme sahiptir. İstanbul ve Bursa illeriyle İzmir arasındaki bağlantıyı sağlayan devlet yolu ve İzmir - Çanakkale kentlerini bağlayan karayolunun Ayvalık - Edremit bölümü Balıkesir sınırları içerisinde kalmaktadır.

 

Karayolu

 

Balıkesir ülkenin en büyük üç kentini bağlayan yolların üzerinde bir yerleşim merkezi olarak önemli düzeyde transit trafiğin geçtiği bir noktada bulunmaktadır. Bu nedenle yoğun trafik yaşanmaktadır. Avrupa ve İstanbul’ dan kaynaklanan ve Ege kıyılarına yönelen turizm trafiği de belirli mevsimlerde kent içinden geçen ana bağlantıların aşırı yüklenmesine yol açmaktadır.

 

Balıkesir’de karayolu ulaşımı, 637 km devlet yolu, 607 km il yolu olmak üzere toplam 1244 km yol ile sağlanmaktadır. Toplamda 1.244 km karayolu ağının 467 km’sini bölünmüş yollar oluşturmaktadır. Ayrıca 1075 yerleşim birimine ulaşımı sağlayan toplam yol ağının uzunluğu 5.011 km’ dir.

 

Bölgenin karayolu ağı kapsamında otoyol bulunmamaktadır. Ancak Balıkesir, sözleşmesi 27.09.2010 tarihinde imzalanan Gebze-Orhangazi-İzmir Otoyolu projesi güzergâhı üzerinde yer almaktadır.  44 km uzunluğunda bağlantı yolları, 377 km’lik yeni otoyol yapımı ile toplam 421 km’lik yol yapımını içeren ve ortalama 120 km/saat hıza uygun tasarlanan proje tamamlandığında İstanbul ve İzmir’e ulaşım süresi büyük ölçüde kısalacak ve kent birçok yönden cazibe merkezi haline gelecektir. 2013 yılı verilerine göre Balıkesir’de toplam 377.012 adet motorlu taşıt bulunmaktadır.

 

Demiryolu

 

Kent içinde ulaşımda hafif metro, metro, banliyö, ve tramvay gibi ulaşım araçları kullanılmamaktadır. İl sınırları içerisinden geçip şehirlerarası çalışan ana hat trenleri seferleri bulunmaktadır.

 

Balıkesir, Türkiye demiryolları ulaşım ağında yer almakta olup Ankara’yı İzmir’e bağlayan demiryolu üzerinde bir transit merkezi durumundadır. Balıkesir’deki demiryolu uzunluğu, 280 km ile 9.642 km olan Türkiye demiryolu hattının yüzde 2,9’unu oluşturmaktadır.

 

Bölgedeki mevcut demiryolu hattının tamamı Balıkesir ilindedir. Bölge içi ve bölgeler arası erişilebilirliğin geliştirilmesi için Çanakkale’nin demiryolu ağına dahil edilmesi, Balıkesir’deki altyapı çalışmalarının da tamamlanması gerekmektedir.

 

Balıkesir kuzey-güney aksında, Bandırma limanı ile bütünleşmiş şekilde çalışan Bandırma İstasyonu ile başlayıp Balıkesir-Soma-Manisa-İzmir’e kadar ulaşan demiryolu hattına sahiptir. Bölgeden doğu istikametine devam eden demiryolu hattı ise Alanyurt istasyonundan ayrılarak Eskişehir-Ankara ve Afyon-Konya kentlerine ulaşmaktadır.

 

Mevcut demiryolu ağı taşıma ağırlıklı çalışmakta olup kapasite ve sefer sayıları açısından ilin potansiyelinin altında kalmaktadır. Yolcu taşımacılığının özendirilmesi ve mevcut demiryolu ağının çağa uygun hale getirilmesi gerekmektedir. 2023 yılına kadar yapımı planlanan yüksek hızlı demiryolu hatlarından biri de Bölgeyi ilgilendiren Bursa-Balıkesir-İzmir hattıdır.

 

Bölgeyi ilgilendiren önemli bir proje olan “Bandırma-Bursa-Ayazma-Osmaneli Hızlı Tren Hattı” ile Ankara, İzmir, İstanbul ve Bursa gibi metropollerin arasındaki ulaşımın kolaylaştırılması ve seyahat süresinin azaltılması hedeflenmektedir.

 

Havayolu

 

Balıkesir’de iki havalimanı bulunmaktadır. Şehir merkezine 5 km mesafede bulunan Balıkesir Merkez Havaalanı askeri ve sivil uçuşlara hizmet vermektedir. Haftanın 3 günü Ankara’ya seferler gerçekleştirilmektedir.

 

Bölgenin diğer önemli havayolu bağlantı noktası ise Edremit ilçesinde bulunan Balıkesir Koca Seyit Havaalanı’dır. 28.06.2012 tarihinde Balıkesir Körfez Havalimanının ismi Balkesir Koca Seyit Havalimanı olarak değiştirilmiştir. 2010 yılında tamamlanan çalışmalarla havaalanı uluslararası uçuş standartlarına uygun hale getirilmiştir.

 

Yılda 120 bin yolcu kapasitesiyle yalnız sivil kategoride hizmet vermekte olan havaalanı Ayvalık, Altınoluk, Akçay, Burhaniye, Küçükkuyu, Dikili gibi tatil merkezlerine yakın mesafededir.

 

Havaalanı yüksek turizm sezonu olan yaz aylarında oldukça faaldir. Havaalanının uluslararası direkt uçuşlara açılması bölgeye gelen yabancı turist sayısını önemli ölçüde artırmıştır.

 

Denizyolu

 

Ege Denizi ve Marmara Denizi’ne kıyısı bulunması nedeniyle ulusal ve uluslararası yük ve yolcu taşımacılığında büyük öneme sahiptir. Balıkesir 291 km kıyı uzunluğuna sahiptir.

 

Ancak mevcut deniz yolu altyapısı; yolcu ve yük taşımacılığında potansiyelinin çok altındadır. Bölgenin kendi ilçeleri arasındaki deniz ulaşımı da zayıftır. Özellikle Adalara ulaşım süresinin çok uzun olması ve sefer sayılarının yetersizliği buralarda eğitim, sağlık, ticaret gibi konularda geri kalınmasına sebep olmaktadır.

 

Deniz yolu ulaşım olanakları konusunda Bandırma, önemli bir potansiyele sahiptir. Gelişmiş ve donanımlı limanı ile Marmara Bölgesi’nin denize açılan kapısı konumundadır. Bandırma-İstanbul arasındaki uzaklık 64 mildir. 1998 yılında başlatılan İstanbul-Bandırma arasındaki hızlı feribot ve deniz otobüsü seferleri, ulaşımda büyük kolaylık sağlamaktadır.

 

Yaz aylarında karşılıklı hafta içi dört, hafta sonu altı seferi bulan yoğun taşıma programı ile iki saat gibi kısa bir sürede, İstanbul’a ulaşmak mümkün olmaktadır. Bandırma’dan her gün Tekirdağ ve İstanbul’a Ro-Ro seferleri yapılmaktadır. Ayrıca Marmara Adası, Paşalimanı Adası ve Türkeli (Avşa) Adasına da günlük yolcu taşıma amaçlı seferler düzenlenmektedir.

Kaynak: 
TÜİK Yayınları

GMKA 2014-2023 Bölge Planı TaslağıDevlet Demiryolları Genel Müdürlüğü, 2010-2014 Stratejik Planı, http://www.epdk.org.tr

 

RESMİ KURUM ve KURULUŞLAR

 

Balıkesir 30 Mart 2014 tarihine kadar il belediyesi statüsündeydi. Yerel yönetim olarak il geneline hizmet veren Balıkesir İl Özel İdaresi, merkezde Balıkesir Belediyesi ve ayrıca 18 İlçe Belediyesi ile belde belediyeleri bulunuyordu.

 

Ancak, 6360 sayılı Kanunla, Balıkesir Büyükşehir Belediyesi statüsü kazandı ve il belediyesi 30 Mart 2014 yerel seçimleri ile birlikte büyükşehir belediyesine dönüştü. Aynı Kanun kapsamında, Merkez’de Altıeylül ve Karesi ilçeleri kuruldu. Diğer 18 ilçe belediyesi sınırları içerisinde bulunan belde belediyeleri de kapatıldı. Halen Balıkesir’in 20 ilçesi bulunuyor.

 

Balıkesir ili, büyükşehir statüsü kazandığı için köyler mahalle statüsü aldı. Balıkesir Büyükşehir Belediyesi’nin yetki alanı il mülki sınırları olarak belirlenirken Balıkesir İl Özel İdaresi’nin de tüzel kişiliği kaldırıldı.

 

Balıkesir Valiliği

 

Türkiye Cumhuriyeti’nin teşkilat şemasına göre ilde merkezi idarenin yürütme organının başı ve merkezi idarenin ildeki en büyük temsilcisi validir.

 

Balıkesir Valiliği, şehir merkezinde Eski Kuyumcular Mahallesi’nde bulunan Hükümet Konağı’nda faaliyetlerini sürdürmektedir. Aynı binada bazı il müdürlükleri de bulunmaktadır.

Balıkesir Valiliği: +90 (266) 245 13 01

http://balikesir.gov.tr

 

Balıkesir Büyükşehir Belediyesi

 

2008 yılında, Valiliğe yürüyerek bir kaç dakika uzaklıkta olan Balıkesir Büyükşehir Belediyesi, şehir merkezinde Eski Kuyumcular Mahallesinde Özmerkez olarak bilinen binada faaliyet göstermektedir.

 

Daha önce İl Özel İdaresi’nin bulunduğu, aynı zamanda çarşı olarak kullanılan Özmerkez Binası; 30 Mart 2014’ten sonra tamamen boşaltılmış ve Büyükşehir Belediyesi’nin kullanımına uygun şekilde yeniden düzenlenerek kullanılmaya başlanmıştır.

 

Büyükşehir Belediye Başkanı’nın makamı ile Büyükşehir Belediyesi Meclis Salonu da bu bina içerisinde bulunmaktadır.

 

Balıkesir Büyükşehir Belediyesi: +90 266 239 15 10

www.balikesir.bel.tr

 

Karesi ve Altıeylül Merkez İlçe Belediyeleri

 

6360 Sayılı Kanun ile il merkezinde kurulan Karesi ve Altıeylül İlçe Belediyeleri, 30 Mart 2014 tarihinden önce Balıkesir Belediyesi’nin faaliyet gösterdiği binada birlikte faaliyet göstermektedir. Balıkesir İzmir yolu üzerinde Milli Kuvvetler Caddesi’nin girişinde bulunan bina Balıkesir Valiliği ve Büyükşehir Belediyesi’ne 5 dakikalık yürüme mesafesindedir.

 

Karesi Belediyesi: www.karesi.bel.tr

Altıeylül Belediyesi: www.altieylül.bel.tr

 

ENERJİ ve MADENCİLİK

 

Balıkesirde Enerji  ve Madencilik

 

Balıkesir’de madencilik önde gelen sektörlerden biridir. Yer altı kaynaklarında Türkiye ortalamasının yaklaşık 3 katı kadar zengin olan Balıkesir, ülkemizde en çok maden ruhsatına sahiptir. Balıkesir, rüzgar enerjisi üretimi alanında Türkiye’nin lideridir.

 

Balıkesir, Anadolu Yarımadası’nın kuzeybatısında yer almaktadır ve sahip olduğu özellikler çeşitli maden yatakları oluşumu için uygun ortam teşkil etmektedir. Bu nedenle hem maden rezervleri, hem de maden çeşitliliği bakımından oldukça zengindir.

 

Özellikle altın, gümüş, antimon, civa, bakır, kurşun, çinko, demir, manganez, krom, bor ve tuzları, zeolit, mermer, ametist taşı, kaolin, bentonitik killer ve linyit Balıkesir ilinin dikkat çeken yeraltı kaynaklarıdır. Balıkesir, ülkemizin dünya ölçeğinde rezerve sahip olduğu bor minerallerinde birinci ve mermer mineralleri bakımından da ikinci sıradaki ildir.

 

Balıkesir, ülkemizde zengin yer altı kaynakları ile bilinmektedir. Bigadiç ilçesi, kolemanit minerali rezervleri açısından Dünya’nın en büyük bor yatağıdır. Yine mermere ismini veren çıkarıldığı Marmara Adası’dır. Türkiye’nin ilk mermer fabrikası 1912’de Marmara Adası’nda kurulmuştur (Yenigün, Tufan, & Güngör, 2010).

 

Balıkesir metalojenik bölgede yer alması nedeniyle altın, gümüş, antimuan, civa, bakır, kurşun, çinko, demir, manganez, krom, bor tuzları, killer, zeolit, mermer-doğal taşlar, yapı taşları, yarı kıymetli süs taşları ve linyit kömürleri açısından önemli rezervlere sahiptir; bu sebeple tarih boyunca madencilik faaliyetlerinin kesintisiz olarak yürütüldüğü bir bölge olmuştur.

 

Balıkesir ilinin 15 km çevresinde, inşaat hammaddeleri olarak nitelendirilen kum, çakıl, kireçtaşı; Ayvatlar andeziti, Üçpınar tüfü gibi doğal taşlar ve kırma taş olarak kullanılabilecek kireçtaşları bulunmaktadır. Balıkesir bor tuzları, antimuan, kaolen ve bentonitik killer ve ametist kristalleriyle öne çıkmaktadır.

 

Balıkesir’ de MTA Kuzeybatı Anadolu Bölge Müdürlüğü, ETİBOR Bigadiç İşletme Müdürlüğü,ETİBOR Bandırma Bor ve Asit Fabrika İşletme Müdürlüğü, Eczacıbaşı-Esan, SÜD-Chemie, Kale Maden, Mortaş, Cam-Ser ve Şentaş Madencilik gibi madencilikle ilgili kuruluşlar bulunmaktadır. (Yenigün, Tufan, & Güngör, 2010).

 

Balıkesir Sanayi Odası’na kayıtlı 72 adet madencilik firması bulunmaktadır. Dünya ekonomisindeki iyileşmeye bağlı olarak, metal fiyatlarındaki yükselişin devam edeceği ve doğal taş tüketiminin artacağına dair öngörüler, madencilik sektörünün önümüzdeki dönemde ilimize sunacağı önemli fırsatlara işaret etmektedir.

 

Özellikle bor ürünlerinin ileri teknoloji gerektiren LCD televizyon gibi ürünlerde kullanımının yaygınlaşması bor ihracatının katlanarak artacağı tahminlerini beraberinde getirmektedir. Bunun yanı sıra ülkemiz maden ürünleri ihracat gelirinin yarısını oluşturan doğal taş alt sektöründe ilimiz önemli bir konumdadır.

 

Doğal taş tüketiminin son dönemde hızla artması yapılan projeksiyonlara da yansımış ve önümüzdeki 15 yıl içinde doğal taş tüketiminin yaklaşık 3 katına çıkarak 3,4 milyar m3’e ulaşacağı projeksiyonları yapılmıştır. Ayrıca ilimizin önemli madencilik ürünleri arasında yapı ve dekorasyon malzemesi olarak kullanılan mineraller önemli bir yer tutmaktadır (MTA, Kuzeybatı Anadolu Bölge Müdürlüğü, 2011).

 

Rüzgar Enerjisi

 

Yerli enerji kaynaklarının büyük öneme sahip olduğu bir ortamda, Güney Marmara Bölgesi ülke açısından önemli bir konumdadır. Temmuz 2013 verilerine göre; Türkiye’de 2619 MWh olan rüzgar enerjisi kurulu gücünün 800 MWh ile yüzde 30,6’sını (Balıkesir 666 MWh, Çanakkale 133 MWh) bulunduran Güney Marmara Bölgesi, rüzgar enerjisi üretimi alanında Türkiye’nin lideridir.

 

Türkiye, 11.000 MWh’ın üzerindeki lisanslı/lisanslanacak rüzgar enerjisi santralleri ile Avrupa’nın en büyük rüzgar enerjisi pazarı konumundadır. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Strateji Raporu’na göre 2023 yılı hedefi 20.000 MWh olarak belirlenmiştir.

 

Ayrıca, Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü verilerine göre Türkiye’nin tekno-ekonomik rüzgar enerjisi kurulu gücü potansiyeli 48.000 MWh’dir. İşletmedeki santrallere inşa halindeki 970 MWh’lik ve lisansı alınıp inşasına başlanmayan 6.160 MWh’lik santrallerin eklenmesi ile 9.750 MWh’e çıkması beklenen rüzgar enerjisi kurulu gücünün en az yüzde 18,8’i (1.834 MWh) Bölgede yer alacak ve Bölge bu alandaki liderliğine devam edecektir.

 

Sonuç olarak Bölgenin rüzgar enerjisi kurulu gücünün 2019 yılına kadar 1.200 MWh artışla 2.000 MWh’e çıkarılması beklenmektedir. Aynı dönemde Marmara ve Ege Bölgeleri yaklaşık 4.800 MWh’lik kapasite artışıyla birlikte toplam kurulu gücün yüzde 70’ini teşkil eden 6.808 MWh kurulu güce ulaşacaktır. Marmara ve Ege Bölgelerinin kesişim noktasında yer alan Güney Marmara Bölgesi’nin, ekonomik ve coğrafi hinterlandı ile birlikte Türkiye’de rüzgar enerjisi pazarının odak noktasında yer alması beklenmektedir.

 

Lisanssız elektrik üretimi çalışmalarının 2008 yılında başlaması ile birlikte Bölgede bu alanda faaliyet gösteren işletmelerin sayısı da artmıştır. 2013 yılı Ekim ayında lisanssız elektrik üretimine ilişkin ikincil mevzuatın da düzenlenmesi sonucunda, yakın dönemde lisanssız elektrik üretimi pazarının daha da canlanması ve Bölgenin bu pazardan da en yüksek payı alması beklenmektedir. Bu sebeple Bölge, lisanssız elektrik üretimi teknolojileri konusunda faaliyet göstermek isteyen KOBİ’lere önemli fırsatlar sunmaktadır.

 

Jeotermal Enerji

 

Türkiye’de en fazla jeotermal kaynağa sahip olan Bölge, jeotermal enerji üretimi potansiyeli de göstermektedir. AJeotermal kaynaklar Bölgenin geneline yayılmış olup Güre, Pamukçu, Hisaralan, Hisarköy, Gönen, öne çıkmaktadır. Gönen, Bigadiç ve Sındırgı’da jeotermal ile konut ısıtılması çalışmaları yürütülmekte olup Balıkesir’de 65.000, Çanakkale’de ise 35.000 konut, jeotermal enerji ile ısıtılabilecek potansiyel yerleşim birimi olarak öngörülmektedir.

 

ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİ

 

Balıkesir’de 5 Organize Sanayi Bölgesi bulunuyor. 2.178 iş yeri kapasitesiyle 7’si Balıkesir’de, 826 iş yeri kapasitesiyle faaliyet gösteren 13 adet Küçük Sanayi Sitesi (KSS) bulunmaktadır.

 

Balıkesir’de yer alan KSS’lerin ortalama doluluk oranı yüzde 91’dir. Bölge OSB’leri ulaşılabilirlik açısından iyi konumlarda kurulmuştur. OSB’lerde altyapı çalışmalarının çoğu tamamlanmış olup, atık su bertarafı ve doğalgaz kullanımı konusunda eksiklikler vardır. Balıkesir 1. OSB ve Çanakkale OSB doğalgazın olduğu OSB’lerdir.

 

GMKA tarafından yapılan Organize Sanayi Bölgeleri araştırma sonuçlarına göre Bölge OSB’lerinde faaliyet gösteren firmaların yarısı gıda, yem ve makine teçhizat sektörlerinde faaliyet göstermektedir. Sektör farklılığının en çok olduğu OSB Balıkesir 1. OSB’dir.

 

Balıkesir OSB’lerinde en çok faaliyet gösteren sektörler gıda ve yem, makine ve teçhizat,deri, plastik ve kimyadır.  Balıkesir OSB’lerinde Çanakkale’den farklı olarak madencilik ve demir çelik sektöründe faaliyet gösteren işletmeler yer almaktadır. OSB’lerde yer alan işletmelerde günde ortalama 10 saat üretim yapılmaktadır.

 

Balıkesir 1. Organize Sanayi Bölgesi

 

Balıkesir’in Merkez ilçesinde Savaştepe yolu 7. km’de bulunmakta olup, 1976 yılında kurulmuştur. Balıkesir’in en büyük OSB’si olan 1.OSB bünyesinde 60 tane firma faaliyet göstermektedir. OSB’de yer alan firmaların sektörlere göre dağılımına bakıldığında, makine ve teçhizat sektörünün önde geldiği görülmektedir. Bu sektörü gıda, tekstil ve tekstil ürünleri ile kimya, plastik ve deri sektörü takip etmektedir.

 

Balıkesir 1. OSB İzmir - Bursa karayoluna 6 km uzaklıktadır. Karayolu ulaşımında sahip olduğu bu avantajı denizyolu yolu için geçerli olmayan OSB’nin en yakın liman olan Bandırma Limanı’na uzaklığı 111 km’dir. OSB’ye 500 m uzaklıkta bulunan Gökköy Lojistik Köyü’nün faaliyete geçmesiyle, OSB demiryolu taşımacılığında önemli bir avantaja sahip olacaktır.

 

Sahip olduğu 570 hektarlık büyüklük ile TR22 Güney Marmara Bölgesi’nin en büyük Organize Sanayi Bölgesi olan Balıkesir 1.OSB’de yer alan toplam sanayi parsel sayısı 153’tür. Yeni yatırım yapmak isteyen yatırımcı OSB’den minimum 15.000 m2 arazi alabilir. Dolayısıyla ancak büyük ölçekli yatırımcılar 1. OSB’ye gelebilmektedir.

 

OSB’de 9 firma kapalı olup 28 firma inşaat halindedir. OSB’nin doluluk oranı %62’dir. Faaliyette bulunan 60 firmada 3.707 kişi istihdam edilmektedir.

 

Balıkesir 2. Organize Sanayi Bölgesi

  1. OSB İzmir - Bursa karayoluna 10, Bandırma Limanı’na 120 km uzaklıktadır. Limana olan uzaklığından dolayı ihracat yapan firmalar OSB’yi tercih etmemektedir. 500 m uzağında bulunan Gökköy Lojistik Köyü’nün faaliyete başlamasıyla OSB ulaşım konusunda büyük avantajlara sahip olacaktır. Bu durum yeni yatırımcılar açısından OSB’yi cazip hale getirecektir.

 

Balıkesir’in Merkez ilçesinde Savaştepe yolu 10. km’de bulunan Balıkesir 2. Organize Sanayi Bölgesi, 1997 yılında kurulmuştur. İlk kurulduğunda Haddeciler İhtisas OSB’si olan 2. OSB, günümüzde karma OSB olarak faaliyet göstermektedir ve bünyesinde 6 firma faaliyettedir.134,20 hektarlık büyüklük ile 66 parsele sahip olan OSB’deki doluluk oranı %36’dır.

 

Bandırma Organize Sanayi Bölgesi

 

Bandırma OSB 1997 yılında Balıkesir’in Bandırma-Gönen Karayolu üzerinde Buğdaylı Köyü,Taştepe Mevkii’nde kurulmuştur. Bandırma OSB’de faaliyet gösteren firmalar makine ve teçhizat üretimi ile gıda işleme sektörlerinde yoğunlaşmıştır. Bunları kimyasal ürünler, orman ve ağaç ürünleri ile demir-çelik üreten firmalar takip etmektedir. Ayrıca atık madeni yağların geri dönüşümünü gerçekleştiren bir adet geri dönüşüm firması OSB’de faaliyet göstermektedir.

 

OSB’ye en yakın ilçe merkezi Gönen’dir. Bandırma OSB, Bandırma Limanı ve Demiryolu ağına 30 km mesafede olup, bölgenin lojistik ve ulaşım açısından en avantajlı konumda olan OSB’lerinden biridir. Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü tarafından işletilen Bandırma Limanı 24 saat kesintisiz çalışmaktadır.

 

Gönen Deri İhtisas Organize Sanayi Bölgesi>Balıkesir Gönen’de bulunan Deri İhtisas Organize Sanayi Bölgesi, 1994 yılında kurulmuştur. Gönen-Bandırma karayoluna bitişik halde bulunan OSB, en yakın liman olan Bandırma limanına 25 km uzaklıktadır.

 

Bünyesinde faal durumda firma bulunmayan OSB, 150 hektar büyüklüktedir. Sahip olduğu 55 parselin tamamı tahsis edilmiş durumdadır. Parsellerin tahsis edildiği işletmeler hâlihazırda Gönen ve çevresinde varlığını sürdüren firmalardan oluşmaktadır.

 

İşletmelerin OSB’de kuracakları yeni imalathanelerin ağırlıklı olarak prefabrik yapılardan olmasının planlandığı ve ortalama 6 ay gibi kısa bir sürede tesislerin kurulabileceği öğrenilmiştir. İşletmeler henüz OSB içerisinde yeni tesislerini kurmayı tercih etmemektedirler. Bunun en önemli sebebi, deri imalatı için en önemli unsurlardan olan atık suyun bertarafı yani atık su arıtma tesisinin henüz OSB’de kurulmuş olmamasıdır.

 

Burhaniye Zeytin ve Zeytin Ürünleri İşleme İhtisas Organize Sanayi Bölgesi

 

Burhaniye Zeytin ve Zeytin Ürünleri İşleme İhtisas Organize Sanayi Bölgesi 2010 yılında Burhaniye Belediyesi ve özel sektörün ortak inisiyatifiyle kurulmuş olup 15 üyesi bulunan müteşebbis heyetinde Balıkesir Valiliği İl Özel İdaresi, Burhaniye Belediyesi, Burhaniye Ticaret Odası ve Burhaniye Organize Sanayi Bölgesi Yaşatma Derneği yer almaktadır.

 

OSB’nin inşa edileceği 44 hektar arazi İzmir Çanakkale Karayoluna 1 km mesafede olup Burhaniye İskele Limanına 3 km mesafededir. En yakın havaalanı olan Körfez Hava Limanı 5 km uzaklıktadır. En yakın demiryolu hattı 100 km mesafede Balıkesir Merkez’de bulunmaktadır.

 

Zeytin ve Zeytin Ürünleri İşleme İhtisas OSB’nin kurulmasında öne çıkan faktörler arasında aşağıdakiler sayılabilir:

  • İlçe merkezine yakın eski fabrikaların koku ve kurum gibi olumsuz çevresel etkileri,
  • ‘Kara su’ olarak tabir edilen zeytin proses çıktısının arıtılmasının yüksek maliyeti ve her bir firmanın kendi atıkları için arıtma tesisi kurmasının maddi açıdan mümkün olmaması,
  • Eski fabrikaların kısıtlı alana kurulmuş olmaları dolayısıyla stoklarını depolayacak alan bulamaması.

 

KENT VERİLERİ ve RAPORLAR

 

Hem Marmara hem Ege Denizi’ne kıyısı olan Balıkesir, kuzeyde Edirne, Tekirdağ, Kırklareli; batıda Bursa, Eskişehir, Bilecik ve güneyde Afyon, Manisa, Kütahya, Uşak ve İzmir ile çevrilidir. Karayolu ulaşım ağı açısından İstanbul, İzmir ve Bursa gibi önemli merkezlerin arasında ve bu illerin etkileşimini sağlayan bir konumdadır. Hizmetler ve sanayi sektörlerinde uzmanlaşmış olan bölgeleri bağlayan Balıkesir lojistik sektöründe büyük öneme mal ve hizmet akımlarının geçiş yaptığı, yönetildiği ve yönlendirildiği bir altyapıya sahiptir.

 

Türkiye TEM yol ağının bir parçası olan Bursa - Balıkesir - İzmir güzergâhı şehir sınırları içinde bulunmaktadır. Gebze - Orhangazi - İzmir ve Kınalı - Tekirdağ - Çanakkale - Balıkesir Otoyolu projeleri gibi büyük ölçekli kamu yatırımları kentin gelişme dinamiklerini önemli ölçüde etkileme gücüne sahiptir.

 

Balıkesir’in ekonomisinde ön plana çıkan sektörler tarım ve hayvancılık, tarıma dayalı sanayi, turizm ve madenciliktir. Önemi son dönemlerde daha iyi anlaşılan yenilenebilir enerji sektörü açısından Balıkesir yüksek potansiyele sahiptir. Coğrafi şekiller ekonomiden kültüre, ulaşımdan geçim kaynaklarına kadar birçok unsuru etkilemiştir. Tarım ve hayvancılık il geneline yayılmış iken sanayi daha çok kuzeyde yer alan Bandırma çevresinde gelişmiştir. Edremit Körfezi turizm ile ön plana çıkarken iç kesimlerde madencilik ve ormancılık önemli geçim kaynaklarındandır.

 

Balıkesir doğal ve tarihi değerler bakımından oldukça zengindir. Sit alanları ve koruma alanları kentin geneline yayılmış durumdadır. Aynı zamanda sanayi ve madencilik sektöründe de hızlı gelişmeler gösteren Balıkesir’de sürdürülebilir kalkınmanın sağlanması için koruma kullanma dengesinin gözetilmesi ve bölge ekonomisi için önem arz eden yatırımların ekolojik dengeyi bozmayacak şekilde planlanması gerekmektedir.

 

Rüzgâr, güneş, jeotermal ve biyogaz gibi yenilenebilir enerji kaynakları bakımından zengin olan Balıkesir’de pek çok ilçede enerji üretimi yapılmaktadır. Yenilenebilir enerji sektöründe kullanılan makine ve ekipman üretimi yaygınlaşmaktadır. İki denize de kıyısı olan Balıkesir kıyı turizmi, tarih ve kültür turizmi, termal turizm ve eko-turizm bakımından pek çok potansiyeli barındırmaktadır.

 

6360 Sayılı Kanunla Büyükşehir Belediyesi statüsü kazanan Balıkesir, bölgenin parlak geleceği içerisinde bir cazibe merkezi olarak hak ettiği yeri almak üzere “10’un Farkı, 10’un Yıldızı” sloganı ile 2014 - 2023 Stratejik Eylem Planını hazırlayarak yola çıkmış bulunuyor. Bu eylem planı kentin ve bölgenin potansiyeline, gerçeklerine, rakama ve hesaba, cesaretli öngörülere dayanıyor.

 

Siyaset ve Seçim Sonuçları

 

Türkiye’de çok partili sisteme geçiş sonrasında Balıkesir’in siyaset ikliminde de kendine özgü şekillenmeler, değişimler olmuştur.

 

Türkiye’de 1950 - 2011 döneminde yapılan genel seçimlerde Balıkesir’de elde edilen sonuçlar, siyasi partilerin kazandıkları milletvekili sayısı ve oy oranlarına göre üç evre halinde aşağıdaki tablolarda yer almaktadır.

 

Balıkesir’de Genel Seçim Sonuçları 1950 - 2011

 

12 Eylül 1980 darbesi sonrasında ilk genel seçim 1983 yılında yapıldı. Anavatan Partisi, Halkçı Parti ve Milliyetçi Demokrasi Partisi gibi yeni kurulan siyasi partileri katıldığı ve ülkemizdeki siyasi tabloda yeni şekillenmelerin olduğu 1983 seçimlerinden, koalisyon hükümetlerinin kurulduğu son seçim dönemi olan 1999 yılına kadar gerçekleşen seçimlerin sonuçları aşağıdaki tabloda yer alıyor.

 

2002 Yılı seçimleri ile birlikte Türkiye’nin siyasi hayatında farklı bir dönem başladı. 2001 yılında kurulan Adalet ve Kalkınma Partisi’nin üç dönem üs tüste kazanarak tek başına iktidar olduğu 2002 - 2011 dönemindeki seçimlerin Balıkesir’deki sonuçları aşağıda yer alıyor.

 

Yerel Seçimler Balıkesir’de belediyeciliğin tarihi 19. Yüzyıla dayanmaktadır. Balıkesir Belediyesi Cumhuriyet döneminde il belediyesi statüsünde 30 Mart 2014 tarihine kadar hizmetini sürdürmüştür.

 

12.11.2012 tarihinde kabul edilen ve 6 Aralık 2012 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 6360 sayılı “On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile Balıkesir Büyükşehir Belediyesi kurulmuş; 30 Mart 2014 seçimleri ile birlikte il belediyesi statüsündeki Balıkesir Belediyesi yasa gereğince büyükşehir belediyesine dönüşmüştür.

 

Referandum Sonuçları

 

2002 yılından sonra yapılan iki ayrı referandumun Balıkesir genelindeki sonuçları aşağıdaki tabloda yer almaktadır:

 

2007 Referandumu

 

2007 yılında, Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilip seçilmemesi yönünde yapılan referandumda, anayasa değişikliği yüzde 69 ile kabul edildi. Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesine karşı çıkanların oranı ise 31’de kaldı. Balıkesir genelinde %60 ‘’evet’’ oyu kullanıldı.

 

2010 Referandumu

 

Türkiye’de anayasada yapılan birtakım değişikliklerin 12 Eylül 2010 tarihinde halk oylamasına sunulmasıdır. 26 maddelik bir değişikliği içeren paket, TBMM tarafından kabul edildikten sonra Cumhurbaşkanı Abdullah Gül tarafından referanduma sunuldu. Referandum sonucunda %57.88 evet ve %42.12 hayır oyu çıkarak anayasa değişiklikleri kabul edildi. Balıkesir genelinde %51,74 hayır oyu kullanıldı.